Vlak bij Lemmer ligt de Uitheiingpolder, een gevarieerd natuurgebied van Staatsbosbeheer waar water, riet en open landschap elkaar afwisselen. Ooit was dit gebied vooral in gebruik voor de landbouw, maar tegenwoordig is het een waardevol natuurgebied dat een belangrijke leefomgeving vormt voor talloze vogels, planten en insecten.
Een bijzonder onderdeel van de Uitheiingpolder zijn de oude kleiputten. Deze ontstonden door de winning van klei voor de aanleg en versterking van dijken. In de loop der jaren hebben de plassen zich ontwikkeld tot rustige waterpartijen met rietkragen en moerasvegetatie. Samen met de uitgestrekte rietvelden vormen zij een ideaal leefgebied voor moerasvogels.
Via de oude dijken wandel je richting de IJsselmeerkust, waar het landschap opnieuw verandert. Hier zorgen zandplaten, ondiepe oevers en het weidse uitzicht over het IJsselmeer voor een heel andere sfeer. De combinatie van open water, rietlanden en graslanden maakt de Uitheiingpolder bijzonder aantrekkelijk voor vogels, zowel tijdens het broedseizoen als tijdens de trek.
Het gebied is een waar paradijs voor vogelaars en natuurfotografen. In het afgelopen jaar werden hier onder meer krakeend, slobeend, zilverreiger, bruine kiekendief, rietzanger, rietgors, grote zaagbek, baardmannetje, snor, fitis, tjiftjaf, zwartkop en roodborst gezien of gehoord.
Soms laat de Uitheiingpolder ook echte verrassingen zien. Zo werden hier de zeldzamere sprinkhaanrietzanger, Cetti's zanger en de geheimzinnige roerdomp waargenomen. Vooral de roerdomp laat zich maar zelden zien; vaak verraadt alleen zijn kenmerkende, hoornachtige roep zijn aanwezigheid diep in het riet.
Niet alleen vogels voelen zich hier thuis. De bloemrijke oevers trekken talloze insecten aan, terwijl libellen boven de plassen jagen en verschillende amfibieën profiteren van het schone, ondiepe water. Door deze grote variatie aan leefgebieden kent de Uitheiingpolder een hoge biodiversiteit.
Wie de Uitheiingpolder bezoekt, ontdekt een gebied waar de natuur alle ruimte krijgt. De oude kleiputten, uitgestrekte rietvelden, historische dijken en de weidse vergezichten over het IJsselmeer maken elk bezoek anders. Of je nu komt om vogels te spotten, te fotograferen of gewoon te genieten van de rust: de Uitheiingpolder is een van de mooiste en meest veelzijdige natuurgebieden in de omgeving van Lemmer.
Bijzondere planten en mossen
Niet alleen vogels maken de Uitheiingpolder tot een bijzonder natuurgebied. Ook de flora is verrassend veelzijdig. Op vochtige oevers, oude dijken en langs de kleiputten groeien verschillende karakteristieke planten en mossen. Zo is het gedraaid knikmos te vinden, een mos dat herkenbaar is aan de gedraaide bladpunten wanneer het droog is.
Op stenen en boomschors zorgt het felgekleurde oranje dooiermos voor opvallende gele tot oranje accenten. Op de zonnige, droge delen van de oude dijken groeit muurpeper, een vetplantje dat goed bestand is tegen droge omstandigheden en in de zomer bloeit met heldergele stervormige bloemen. Langs de waterkanten bloeit de gewone smeerwortel, een plant met paarsblauwe klokvormige bloemen die veel nectar levert aan hommels, bijen en andere insecten. Op vochtige, voedselrijke plaatsen is bovendien bleek dikkopmos te vinden, een mossoort die kenmerkend is voor natte graslanden en oevers.
De combinatie van natte moerasvegetaties, oude dijken en open water zorgt ervoor dat de Uitheiingpolder een grote verscheidenheid aan planten, mossen en dieren herbergt. Juist deze afwisseling maakt het gebied tot een waardevolle schakel in de natuur van Zuidwest-Friesland en een aantrekkelijke bestemming voor natuurliefhebbers en fotografen.
Gemaal Uitheiingpolder
Midden in de Uitheiingpolder staat het karakteristieke Gemaal Uitheiingpolder, een tastbare herinnering aan de eeuwenlange strijd tegen het water. Het gemaal werd gebouwd in 1926 en zorgt nog altijd voor het op peil houden van de waterstand in de polder. Door overtollig water af te voeren blijft het gebied begaanbaar en kunnen zowel landbouw als natuur zich ontwikkelen.
Het gebouw is in verval geraakt. Het heeft een opvallende, sobere architectuur die kenmerkend is voor gemalen uit het begin van de twintigste eeuw. Het bestaat uit twee bouwlagen, waarbij de onderbouw is uitgevoerd in beton en de bovenbouw is opgetrokken in baksteen. Het geheel wordt afgesloten met een plat dak van een afgeronde betonplaat, wat het gemaal een karakteristiek uiterlijk geeft.
Hoewel het gemaal oorspronkelijk werd gebouwd om de polder droog te houden voor agrarisch gebruik, speelt het tegenwoordig ook een belangrijke rol in het natuurbeheer. Door het waterpeil zorgvuldig te regelen kunnen rietvelden, moerasvegetaties en natte graslanden behouden blijven. Daarmee levert het gemaal een belangrijke bijdrage aan het leefgebied van de vele vogelsoorten, planten en insecten die de Uitheiingpolder rijk is. Zo vormt het gebouw niet alleen een stukje industrieel erfgoed, maar ook een onmisbare schakel in het beheer van dit bijzondere natuurgebied.
Kleiwinning en de oude Zuiderzeedijken
De geschiedenis van de Uitheiingpolder is nauw verbonden met de strijd tegen het water. Eeuwenlang vormde de Zuiderzee een voortdurende bedreiging voor het achterliggende land. Om de kust beter te beschermen werden dijken aangelegd en regelmatig verhoogd. Voor de aanleg en versterking van deze dijken was grote hoeveelheden stevige zeeklei nodig. Die klei werd gewonnen in de directe omgeving, waardoor de karakteristieke kleiputten ontstonden die vandaag de dag nog altijd in het landschap zichtbaar zijn. Nadat de kleiwinning was beëindigd, vulden de diepe kuilen zich geleidelijk met water en ontwikkelden ze zich tot waardevolle moerasgebieden met rietkragen, open water en rijke oevervegetaties. De oude dijken herinneren nog steeds aan de tijd dat de Zuiderzee vrij spel had. Tegenwoordig vormen ze niet alleen een historisch monument in het landschap, maar ook prachtige wandelroutes met weidse uitzichten over het IJsselmeer, waar natuur, cultuurhistorie en waterbeheer op bijzondere wijze samenkomen.
Kleine historische aanvulling: de oudste dijken langs de voormalige Zuiderzee stammen op sommige plaatsen uit de middeleeuwen en zijn in de eeuwen daarna meerdere keren verzwaard en verhoogd na zware stormvloeden. De huidige Uitheiingpolder ligt dus in een landschap waarin eeuwen van waterbeheer nog altijd goed zijn af te lezen. Dat historische perspectief maakt een wandeling door het gebied extra bijzonder.
