Wijckel (Fries: Wikel) is een klein dorp in de streek Gaasterland in het zuidwesten van Friesland. Het dorp ligt vlak bij het Slotermeer en maakt tegenwoordig deel uit van de gemeente De Fryske Marren. Wijckel heeft een geschiedenis die teruggaat tot de middeleeuwen en ontstond op een hoger gelegen plek in het bosrijke landschap van Gaasterland.
In de omgeving van het dorp liggen mooie natuurgebieden zoals het Wikelerbosk. Samen met het afwisselende landschap van Gaasterland maakt dit Wijckel een aantrekkelijke plek voor wandelaars, fietsers en liefhebbers van Friese geschiedenis.
Ontstaan van het dorp
De oorsprong van Wijckel ligt waarschijnlijk in de 12e of 13e eeuw. In middeleeuwse documenten wordt het dorp genoemd als Wicle of Wikel. De naam zou kunnen verwijzen naar een open plek in het bos of een ontgonnen gebied. In die tijd bestond Gaasterland grotendeels uit bossen, heidevelden en moerassen.
De eerste bewoners vestigden zich op hogere zandgronden die relatief droog bleven. Vanuit deze kleine nederzettingen begon men het land te ontginnen voor landbouw en veeteelt. Langzaam ontstonden boerderijen langs zandwegen die de verschillende nederzettingen met elkaar verbonden.
De ligging van Wijckel was gunstig: het lag dicht bij water, maar ook op relatief veilige hoogte. Daardoor kon het dorp zich geleidelijk ontwikkelen tot een agrarische gemeenschap. De boeren hielden vooral vee en verbouwden graan op de hogere akkers.
Kerk en religie
Het dorp staat bekend om zijn historische kerk, waar het praalgraf te vinden is van de beroemde vestingbouwer Menno van Coehoorn (1641–1704). Hij speelde een belangrijke rol in de verdediging van de Republiek der Nederlanden en had een landgoed bij Wijckel.
Zoals in vrijwel elk middeleeuws dorp stond ook in Wijckel een kerk centraal in het dorpsleven. De kerk van Wijckeldateert in zijn oudste delen uit de late middeleeuwen. De toren wordt vaak in de 15e eeuw geplaatst, al kunnen sommige delen nog ouder zijn.
In de middeleeuwen was de kerk rooms-katholiek. De geestelijkheid speelde een belangrijke rol in het dagelijks leven. Naast religieuze diensten werden er ook belangrijke mededelingen gedaan en werd het sociale leven rondom de kerk georganiseerd.
Tijdens de Reformatie in de 16e eeuw veranderde dit. Net als in veel andere Friese dorpen werd de kerk protestants. Vanaf dat moment viel zij onder de hervormde traditie. Ondanks deze veranderingen bleef de kerk het centrum van het dorpsleven.
Binnen de kerk bevindt zich een bijzonder historisch monument: het praalgraf van Menno van Coehoorn.
Menno van Coehoorn en Wijckel
De bekendste historische figuur die met Wijckel verbonden is, is zonder twijfel Menno van Coehoorn (1641–1704). Hij was een van de beroemdste militaire ingenieurs van Europa in zijn tijd.
Van Coehoorn werd geboren in Friesland en ontwikkelde zich tot een expert op het gebied van vestingbouw. Zijn ontwerpen waren vernieuwend en praktisch. Hij ontwikkelde nieuwe manieren om steden en forten te verdedigen tegen belegeringen.
Zijn werk speelde een belangrijke rol in de verdediging van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden tegen vijanden zoals Frankrijk. Van Coehoorn werd vaak vergeleken met de beroemde Franse vestingbouwer Sébastien Le Prestre de Vauban.
Van Coehoorn had een sterke band met de streek rond Wijckel en bezat er een landgoed. Na zijn overlijden werd hij begraven in de kerk van Wijckel, waar zijn praalgraf nog steeds te zien is. Dit monument is een van de belangrijkste historische bezienswaardigheden van het dorp.
Bezienswaardigheden in en rond Wijckel
Ondanks de bescheiden omvang heeft Wijckel meerdere interessante plekken voor bezoekers en liefhebbers van geschiedenis en natuur.
Wikelerbosk
Achter het dorp ligt het mooie natuurgebied Wikelerbosk. Dit bosgebied was ooit onderdeel van het landgoed dat verbonden was met Menno van Coehoorn. Tegenwoordig is het een geliefde plek voor wandelingen en recreatie. Het bos heeft een afwisselend landschap met oude bomen, open plekken en weilanden.
Voor inwoners van het dorp heeft het gebied ook een sociale functie: in de winter wordt een weiland in het gebied soms gebruikt als natuurijsbaan wanneer het hard genoeg vriest.
Het Boukeboskje in Wijckel
Een bijzonder natuurproject in Wijckel is het Boukeboskje, een klein maar opvallend natuurgebied dat werd ontwikkeld door Sytse Bouwhuis. Dit terrein van ongeveer anderhalve hectare ligt in de omgeving van het dorp en is sinds 2009 stap voor stap ingericht als plek waar natuurontwikkeling centraal staat.
Hoewel Wijckel een klein dorp is, heeft het toch enkele bekende personen voortgebracht of aangetrokken.
Marrit Leenstra
Een moderne bekende naam uit Wijckel is Marrit Leenstra. Zij is een succesvolle Nederlandse langebaanschaatsster die internationale bekendheid kreeg door haar prestaties op wereldbekers en kampioenschappen. Leenstra groeide op in Wijckel en behoort tot de sporters die het dorp ook buiten Friesland bekend hebben gemaakt.
